توسط : شناخت علت عفونت ادراری در زنان و مردان بسیار مهم بوده و نیازمند شناخت علایم و علل مختلف آن است. عفونتهای دستگاه ادراری، همه افراد اعم از زنان، نوزادان و افراد مسن را مبتلا میکند و هیچ محدودیت سنی و جنسی ندارد؛ تقریبا از هر دو زن یک نفر و و از هر بیست مرد یک مرد به عفونت ادراری مبتلا میشود. این نوع عفونت بر روی کلیه، مثانه و مجاری ادراری تاثیر میگذارد که اصلیترین علت آن باکتریها و قارچها و ویروسهای موجود در روده است. عفونت مجاری ادراری، عفونت میکروبی میباشد؛ بیشتر عفونتها توسط باکتریها ایجاد میشود اما برخی دیگر توسط قارچ یا موارد نادر بروز مییابد.
کلیهها، مقدار آب موجود در خون را کنترل کرده و مواد زائد را تصفیه میکنند تا ادرار تشکیل شود؛ هر کلیه دارای لوله است که، آن را به مثانه متصل میکند ادرار از طریق این لولهها کلیه را ترک میکند و به مثانه وارد میشود در نتیجه مثانه میل به ادرار کردن را نشان میدهد.
سیستم ادراری انسان به گونهای طراحی شده است که، خطر عفونت جدی در کلیهها را به حداقل برساند این کار با جلوگیری از برگشت مجدد ادرار از مثانه به کلیهها انجام میشود؛ بیشتر عفونتهای ادراری فقط در مثانه است و در مراحل اولیه تهدیدکننده و جدی نیست اما به مرور کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار داده و منجر به مرگ میشود.
این میکروبها به طریقههای مختلف قادر اند که به دستگاه ادراری وارد شوند برخی به صورت صعودی به مجرا و انتقال آن به مثانه و از مثانه به کلیه، برخی به صورت منشاء خونی که معمولا برای افرادی اتفاق میافتد که دستگاه ایمنی ضعیفی دارند، برخی با گسترش آنها از طریق لنفاتیک از مقعد چراکه مقعد بستر مناسبی برای رشد و نمو باکتریها است و یا، برخی دیگر به صورت مستقیم وارد مثانه میشوند.
عفونت ادراری به راحتی با آنتی بیوتیک درمان میشود، اما درمان نکردن آن و یا قطع زودهنگام آنتی بیوتیکها میتواند عفونت ادراری را به عفونت جدیتری مثل عفونت کلیه تبدیل نماید. عفونت ادراری در قسمتی از دستگاه ادراری مثل کلیهها، حالب، مثانه و مجاری ادراری میباشد. در ادامه این مطلب کافه نبض به ذکر جزییات بیشتری درباره علت عفونت ادراری و روشهای درمان آن خواهیم پرداخت. تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید
انواع عفونت ادراری
باکتریها میتوانند از محیط خارج از بدن وارد سیستم ادراری شوند و مشکلاتی چون عفونت و التهاب ایجاد کنند؛ نوع عفونت ادراری بسته به اینکه کدام قسمت از دستگاه ادراری آلوده است متفاوت است اما به طور کلی سه نوع عفونت ادراری وجود دارد:
- اورتریت، به عفونت در ناحیه مجاری ادراری یا همان لوله تو خالی که ادرار را از مثانه به خارج از بدن تخلیه میکند.
- سیستیت، یا همان عفونت در ناحیه مثانه
- پیلونفریت، به عفونت در کلیه اطلاق میگردد که در نتیجه گسترش یافتن عفونت در مجاری ادراری و یا انسداد مجاری ادراری بروز میکند و این امر موجب برگشت ادرار به کلیهها میشود.
مهمترین علت عفونت ادراری
عفونت ادراری ناشی از باکتریها و یا مخمرهایی است که وارد مجاری ادراری شده و موجب ایجاد درد و التهاب میشوند. برای آلوده کردن سیستم ادراری، یک میکرو ارگانسیم معمولا باید از طریق مجرای ادراری یا به ندرت از طریق جریان خون وارد بدن شود و رایجترین عفونت، عفونتی است که از طریق مقعد به مجاری ادراری منقل میشود؛ میکرو ارگانیسمهای دیگری مانند مایکوپلاسما و کلامیدیا میتوانند موجب ایجاد اورتریت در مردان و زنان بشود این میکرو ارگانیسمها از طریق فعالیتهای جنسی منتقل میشوند.
هر عاملی که تخلیه مثانه را کاهش دهد و یا مجاری ادراری را تحریک کند میتواند منجر به عفونت ادراری شود همچنین عوامل زیادی وجود دارد که میتواند شانس ابتلا به عفونت را در افراد افزایش دهد مثل:
- سن افراد
- سابقه ابتلا به سنگ کلیه
- انسداد مجاری ادراری
- بزرگ شدن پروستات در آقایان
علت عفونت ادراری در زنان
عفونت در زنان شایعتر از مردان است زیرا مجاری ادراری در زنان کوتاه بوده و نزدیک به مقعد میباشد. استفاده از لوازم پیشگیری از بارداری نیز در بروز عفونت در بانوان نیز تاثیر زیادی دارد. یکی از اصلیترین دلایل بروز عفونت در بانوان رابطه جنسی میباشد فشار بر مجاری ادراری بانوان هنگام مقاربت میتواند باکتریها را از اطراف مقعد به داخل مثانه منتقل کند بنابراین در ادرار اکثر بانوان پس از مقاربت باکتری دیده شده میشود. همچنین یائسگی به دلیل کاهش سطح استروژن در بروز عفونت تاثیر نه چندان زیادی دارد.
علت عفونت ادراری در بارداری
عفونت در این دوران بسیار رایج است چرا که در این دوران جنین در حال رشد میباشد و با فشار به مثانه و مجاری ادراری موجب نشت ادرار و یا به دام انداختن باکتریها میشود؛ با تغییرات هورمونها در دوران بارداری، خطر ابتلا به عفونت افزایش مییابد و این عفونت بیشتر به کلیهها سرایت میکند.
علت عفونت ادراری در کودکان
عفونت ادراری اغلب توسط باکتریها ایجاد میشوند که ممکن است از پوست اطراف مقعد یا واژن وارد مجاری ادراری شوند که شایعترین این عفونتها، عفونتی است که از مثانه سرچشمه میگیرد. اغلب عفونتهای ادراری زمانی ایجاد میشوند که این نوع باکتری یا باکتریهای دیگر از مقعد به مجاری ادراری منتقل شوند. عفونت ادراری در کودکان نیاز به بررسی دارد زیرا ممکن است نشاندهنده بیماری جدیتری باشد.
شایعترین بیماری سیستم ادراری، رفلاکس ادرار است. در این وضعیت، دریچه مثانه به خوبی عمل نمیکند و موجب میشود تا ادرار به کلیهها برگردد و این امر خطر عفونت در کلیهها را افزایش میدهد. رفلاکس ادرار و عفونتهای مرتبط با آن، میتواند موجب زخم یا آسیب دائمی به کلیه شود.
علت سوزش ادرار در مردان
عوامل مختلفی وجود دارد که میتواند موجب سوزش ادرار در مردان شود مثل التهاب در مجاری ادراری، سنگ کلیه و یا التهاب و عفونت پروستات.
دیگر علل سوزش ادرار
سوزش ادرار یکی از نشانههای عفونت ادراری است که، ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلف برای همه افراد اعم از زن و مرد رخ دهد؛ درد ایجاد شده هنگام دفع ادرار چنانچه به طور مداوم ادامه یابد باید تحت معاینه پزشک قرار گیرد. دیگر علت بروز سوزش ادرار، عفونت دستگاه ادراری است. سوزش و یا درد در دستگاه ادرار در مردان مسن بیشتر از مردان جوان است اما این امر در بانوان برعکس میباشد.
سنگ کلیه
با انباشت و رسوبگذاری موادی مثل کلسیم و یا اسید اوریک احتمال بروز عفونت دستگاه ادراری افزایش مییابد زیرا با انسداد مجاری ادراری موجب میشود باکتری مدت زمان زیادی در مثانه قرار گرفته و به رشد و تکثیر بپردازد.
کم آبی بدن
تحقیقات نشان میدهد که افزایش میزان آب مصرفی روزانه در کاهش خطر ابتلا به عفونت مثانه موثر است چرا که مصرف آب موجب خروج باکتریهایی میشود که در مثانه ماندگار شدهاند و اگر از بدن خارج نشوند به تکثیر میپردازند.
نگه داشتن ادرار
مثانه قادر است میزان معینی از ادرار را درون خود نگه دارد؛ نگه داشتن ادرار بیش از 6 ساعت، احتمال بروز عفونت در دستگاه ادراری را بالا میبرد زیرا باکتری مدت زمان زیادی در مثانه قرار داشته و این امر به رشد و تکثیر آن کمک میکند افزایش میزان ادرار در مثانه و یا پر شدن مثانه موجب میشود تا مثانه ادرار را که دارای ماده سمی میباشد از طریق حالب به سمت کلیه بفرستد و با تکرار این عمل موجب ایجاد عفونت ادراری در ناحیه کلیه ها میشود.
رابطه جنسی
بروز عفونت بعد از رابطه جنسی در زنان رایجتر است. مجرای ادراری یا همان لولهای که ادرار از طریق آن از بدن خارج میشود در زنان کوتاهتر میباشد که ورود باکتریها و نفوذ آنها به مثانه را آسانتر میکند. باکتریها، که عامل اصلی بروز عفونتاند در ناحیه اطراف مقعد زندگی میکنند رابطه جنسی موجب میشود باکتریها به سمت جلو منتقل شوند با یک جهش وارد مجرای ادراری شده و در آنجا تکثیر میشوند و موجب بروز عفونت میگردند.
محصولات بانوان نامناسب
نوار بهداشتی آلوده و تامپون بستری مناسب برای تکثیر بهتر باکتریها میباشند. استفاده از لباس زیرها با جنس مرغوب در جلوگیری از ایجاد عفونت تاثیر زیادی دارد چرا که از ایجاد رطوبت جلوگیری میکند.
بیماری دیابت پنهان
بالا رفتن قند خون ناشی از دیابت، ممکن است اثر سوء بر روی سیستم ایمنی افراد داشته باشد؛ چرا که قابلیت گلبولهای سفید را، برای از بین بردن میکرو ارگانیسمها در محل عفونت کاهش میدهد؛ با تجمع پلاک در رگهای خونی منجر به تضعیف خونرسانی در مناطق عفونی میشود و دیگر بدن قادر به مقابله با عفونتها نمیباشد.
افزایش قند خون و بافتهای بدن مکان مناسبی را برای رشد و تکثیر باکتریها فراهم میکند و به افزایش رشد عفونتها کمک میکند.
علائم تشخیص عفونت ادراری
علائم عفونت ادراری بستگی به این دارد که کدام قسمت از دستگاه ادراری آلوده است. علائم عفونت ادراری تحتانی عبارت است از:
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- دفع خون به همراه ادرار
- درد لگن در بانوان
- بوی بد ادرار
- ادرار کدر
- درد روده و مقعد در مردان
- احساس پر بودن مثانه حتی بعد از ادرار
- نشت ادرار
علائم عفونت ادراری در ناحیه فوقانی عبارت است از:
- درد در قسمت کمر و پهلوها
- تب و لرز
- حالت تهوع
- استفراغ
درمان عفونت ادراری در خانه
یکی از مهمترین روشهای درمان بیماری عفونت ادراری روشهایی است که افراد در خانه از آنها استفاده میکنند. برخی از این موارد در این بخش توضیح داده شده است.
- نوشیدن مایعات به میزان کافی
- v تغییر رژیم غذایی و عدم مصرف قهوه، الکل، مرکبات، غذاهای پر ادویه، شیرین کنندهها و طعمدهندههای مصنوعی
- عدم مصرف داروهای مسکن و ضد التهابی
- مصرف ویتامین C
- استفاده از جوش شیرین، روغنهای اساسی
- استفاده از لباس زیرهای نخی
- استفاده از قره قاط، مانع از چسبندگی باکتری به سلولهای دیواره مجاری ادراری و بروز عفونت میشود.
- مصرف سرکه سیب، با دارا بودن پتاسیم و مواد معدنی فراوان به درمان عفونت کمک زیادی میکند.
- مصرف آب ذغال اخته، مانع از رسیدن باکتری به مجاری ادراری میشود.
- مصرف بلوبری به کاهش رشد و تکامل باکتریها کمک میکند.
- استفاده از زنجبیل به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی و ضد باکتریایی به درمان ریشهای عفونت میپردازد.
- آویشن و پونه با دارا بودن خاصیت درمانی، عفونت کلیه را درمان میکند.
- مصرف سیر که دارای مادهای به نام آلیسین است خاصیت ضد التهابی و ضد باکتریایی و ضد قارچ و ضد اکسیدانی دارد و به رفع درد و عفونت کلیه کمک زیادی میکند.
لازم است درمان خانگی عفونت، زیر نظر پزشک صورت گیرد.
پیشگیری از بروز سوزش ادرار
برای کاهش خطر ابتلا به عفونت ادراری اقدامات زیر میتواند کاربردی باشد:
- مصرف مایعات به رقیق شدن ادرار کمک میکند و موجب تکرر ادرار گشته و باکتریها را پیش از بروز عفونت از مجاری ادراری خارج میکند.
- بعد از ادرار و آبکشی، خود را از جلو به عقب خشک نمایید این عمل از گسترش باکتریهای مقعد در ناحیه واژن جلوگیری میکند.
- دفع ادرار و شست و شوی کامل بعد از مقاربت نیز مانع از بروز عفونت بخصوص در بانوان میگردد.
- روش جلوگیری از بارداری خود را تغییر دهید. دیافراگمها و یا کاندومهای روان نشده همه میتواند به افزایش و رشد باکتری کمک کند.
- از صابونها و اسپریهای معطر برای خوشبو نمودن و یا تمیز کردن واژن استفاده نکنید.
- لباس زیر را در معرض نور آفتاب قرار دهید؛ در صورت عدم دسترسی به نور خورشید پیش از پوشیدن لباس زیر خود را اتو نمایید.
سوالات رایج
سالیانه افراد زیادی در معرض عفونت بخصوص عفونت ادراری قرار میگیرند و به دنبال علت و دلایل بروز، پیشگیری و یا رفع آن هستند بنابراین در اینجا به سوالات متداول در مورد عفونت پاسخ داده شده:
چرا عفونت ادراری در زنان بیشتر است؟
از هر 10 خانم 4 نفر آنها تحت تاثیر عوامل مختلف به عفونت مبتلا میشوند. علت آن کوتاهتر بودن مجرای ادراری ( جایی که ادرار از بدن خارج میشود) بانوان نسبت به آقایان است و این امر منجر به سهولت ورود باکتریها به مثانه میشود.
همچنین مجاری ادراری در بانوان نزدیک به مقعد میباشد چرا که مقعد محلی برای رشد باکتریها و میکروبهاست دلیل دیگر فعالیت جنسی میباشد. همچنین نوارهای بهداشتیها و تامپونهایی که دیر به دیر تعویض میشوند و لوازمهای پیشگیری از بارداری مثل کاندوم بستر مناسبی برای رشد باکتریها میباشند.
یائسگی در بانوان به دلیل کاهش استروژن در گردش خون موجب تغییراتی در مجاری ادراری شده که آنها را در برابر عفونت آسیب پذیر میکند.
چه زمان باید به پزشک مراجعه شود؟
در صورت داشتن علائم عفونت یا هرگونه علائم شدید و نگرانکننده، لازم است به متخصص مراقبتهای بهداشتی خود صحبت کنید که در برخی از مواقع پزشک برای بیمار آنتی بیوتیک تجویز میکند و در برخی مواقع فرد نیازمند بستری در بیمارستان میباشد. از جمله این علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
چنانچه رنگ ادرار کدر است و یا بوی نامطبوعی از آن ساطع میشود.
اگر فرد دچار تکرر ادرار شده است.
بروز درد درناحیه کمر و بالای مثانه
خروج خون به همراه ادرار بخصوص در بانوان جوان
بروز تب و لرز و سرگیجه یا ضعف بخصوص در بانوان مسن
خطرات عفونت ادراری چیست؟
درمان به موقع عفونت، به ندرت منجر به عوارض میشوند چرا که در مراحل اولیه درمان میگردد اما چنانچه نسبت به درمان آن بیتفاوتی شود منجر به خطرات جدی نظیر:
آسیب دائمی به کلیهها، افزایش خطر زایمان زودرس یا تولد نوزاد با وزن کم، تنگی مجرای ادراری در اثر اورتریت در آقایان
عفونت درمان نشده هرچه بیشتر گسترش یابد شدیدتر شده و درمان آن سخت میشود با وارد شدن عفونت به خون تهدید جدی برای زندگی فرد مبتلا میباشد.
