بیماری سفلیس چیست و چگونه می‌توان آن را درمان کرد؟

در بین بیماری­‌های مقاربتی و جنسی سوزاک، سفلیس و تبخال تناسلی زنان بیشتر از همه به چشم می‌خورند. عفونت در سوزاک، نواحی گرم و مرطوب بدن را آلوده می‌کند. این بیماری در تعداد زیادی از زنان علائم واضحی ندارد و در برخی دیگر علائم خفیفی داشته که ترشح از واژن، احساس سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، لکه‌بینی و پریودهای سنگین، گلودرد، درد در پایین شکم و درد هنگام مقاربت از علائم سوزاک می‌باشد. حال در مورد سفلیس چه می‌دانید؟ علائم و نشانه‌های آن چیست؟ از راه­‌های درمان آن اطلاع دارید؟ سیفلیس می‌تواند در یکی از مراحل اولیه، ثانویه، نهفته، و سوم ظاهر شود و همچنین می‌تواند بصورت مادرزادی باشد. بخاطر علایم متنوع بیماری سفلیس، این بیماری را «مقلد بزرگ» نامیده‌اند. در ادامه با کافه نبض همراه باشید تا اطلاعات بیشتری درباره این بیماری بدانیم.

بیماری سفلیس چیست؟

سفلیس (Syphilis) یک بیماری آمیزشی مسری است كه‌ تخریب‌ گسترده‌‌ی بافتی‌ را به همراه دارد. بيماری سفلیس دستگاه تناسلي، دستگاه عصبي مركزي، پوست، ارگان ­های داخلي و استخوان­ها را درگير مي‌سازد. مقلد بزرگ از طریق تماس جنسی که اصلی‌ترین راه انتقال آن است، منتقل می‌شود. علاوه بر تماس جنسی، بیماری سفلیس از طریق مادر به جنین در هنگام بارداری و یا زایمان نیز انتقال می‌یابد و منجر به سفلیس مادرزادی می‌شود. به بیماری سفلیس در زبان فارسی کوفت نیز گفته می‌شود.

چه چیزی باعث بیماری سفلیس می‌شود؟

سفلیس نوعی بیماری سیستمی است و منشا بیماری مقاربتی سفلیس، نوعی باکتری به نام ترپونماپالیدوم (Treponema pallidum) است که اولین بار در سال 1905 توسط شادین و اریش هوفمان شناخته شد. براساس یافته‌های بالینی، بیماری سفلیس شامل مراحلی است که درمان آن در مراحل اولیه موثرتر می‌باشد. هر مرحله دارای علائم و نشانه‌‌هایی است که از روی این نشانه‌‌ها می‌توان پیشرفت بیماری را تشخیص داد. مبتلا شدن سیستم عصبی مرکزی به باکتری ترپونماپالیدوم، منجر به سفلیس عصبی که بسیار خطرناک است، می‌شود.

سفلیس چه نوع بیماری پوستی است؟

در مراحل اولیه سفلیس، زخم ­هایی عفونی روی پوست ایجاد می‌شود که این زخم­‌ها بعد از مدتی خود به خود ناپدید می‌شوند، به این زخم­ها شانکر گفته می‌شود. شانکرها، زخم­هایی بدون درد و خارش و سفت هستند و ممکن است روی اندام­ های تناسلی، مقعد و یا در دهان ظاهر شوند.به این فاز، عفونت اولیه می‌گویند.

در مرحله‌ی بعدی بیماری، شاهد بثورات جلدی (آبله، کهیر، جوش و…) که ممکن است در هر نقطه‌ای از بدن مانند کف دست و پاها و بازوها ظهور کنند، خواهیم بود و مرحله سوم سفلیس منجر به بيماری در پوست، استخوان‌ها، قلب و سيستم عصبی مركزی می‌شود.

آیا سفلیس یک بیماری مقاربتی است؟

بله، سفلیس نوعی بیماری مقاربتی است و راه اصلی انتقال آن از طریق تماس جنسی است. مراحل اولیه سفلیس از طریق زخم‌های عفونی و یا ارتباط مستقیم جنسی با افراد آلوده، ایجاد می‌شود. به عبارتی زمانیکه باکتری به پوست و یا مخاط غشایی آسیب‌دیده برخورد می‌کند، باعث عفونت خواهد شد. بنابراین افرادی که دارای رابطه جنسی محافظت نشده هستند و اشخاصی که شرکای جنسی متعددی دارند و همچنین مردان هم‌جنس‌باز، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری می‌باشند.

مراحل بیماری سفلیس شامل:

بسیاری از افرادی که به این بیماری مبتلا می‌شوند، ممکن است تا سال­ها بدون علامت بمانند، هرچند که در صورت درمان نکردن آن، احتمال بروز عوارض تاخیری بیماری وجود خواهد داشت. با اینکه انتقال بیماری از زخم‌های فرد دچار بیماری مرحله اول یا دوم رخ می‌دهد، اما بسیاری از زخمها مشخص نمی‌شود و بیشتر موارد انتقال از افرادی که از عفونت خود آگاه نیستند، رخ می‌دهد.

عفونت سفلیس شامل چهار مرحله است.

• اولیه
• ثانویه
• نهفته
• مرحله سوم

در سفلیس مرحله اول، شانکر یا زخم‌های اولیه‌ی بیماری در نواحی مختلف از جمله دهان، مقعد و اندام تناسلی ظاهر خواهد شد. شانکرها در بازه ۳ تا ۹۰ روزه ایجاد می‌شوند. این مرحله از عفونت سفلیس، از طریق تماس مستقیم شخص با زخم­‌های فرد آلوده بوجود می‌آید. این زخم‌های کوچک دایره‌ای شکل و بدون درد، که ظاهری سفت و لبه‌هایی برجسته دارند، بسیار مسری هستند و امکان دارد غدد لنفاوی نزدیک به این زخم­ها نیز متورم شوند.

محل ایجاد این زخم­‌ها در زنان معمولا در گردنه رحم و در مردان دگر جنس‌گرا در آلت تناسلی و در مردان همجنس‌گرا روده راست و مقعد می‌باشد. این زخم­‌ها بین دو تا شش هفته وجود خواهند داشت و سپس حتی اگر درمان هم نشوند، به خودی خود ناپدید می‌شوند. البته ناپدید شدن زخم­‌ها به منزله درمان آن­ها نیست و در صورت عدم درمان آن­ها، باعث پیشرفت بیماری و وارد شدن به مرحله ثانویه می‌شود.

سفلیس ثانویه، با یک لکه پوستی همراه با زخم قهوه‌ای یا قرمز رنگ که نشان از مزمن شدن بیماری است، نمود می‌کند. ممکن است این لکه‌ی پوستی، ۴ تا ۱۰ هفته پس از عفونت اولیه، در هر بخشی از بدن ظاهر ‌شود. اما بطور معمول این زخم­‌ها در کف دست­‌ها و پاها بروز می کنند. در این شرایط غشاء مخاطی، پوست و غدد لنفاوی درگیر خواهند شد و دانه‌های متقارن متمایل به قرمز بر روی پوست ایجاد می‌شود. اکثر این زخم­ها دانه‌هایی چرکی و بدون خارش هستند. تماس جنسی و یا غیرجنسی در این مرحله، به دلیل وجود باکتری فعال،‌ باعث انتشار عفونت می‎‌شود. از علائم دیگر این مرحله می‌توان به تکه‌های سفیدرنگ در داخل دهان، تب، ورم غدد لنفاوی، ریزش مو، درد مفاصل، بی‌حالی و کاهش وزن و زگیل در کشاله ران اشاره نمود. لکه پوستی نیز، طی چند هفته یا چند ماه از بین خواهد رفت اما باز هم دلیل بر درمان نیست.

فاز بدون علامت و نهفته سفلیس: در صورتی که فرد بیمار در مراحل قبلی اقدام به درمان نکند، بیماری وارد فاز نهفتگی خود می‌شود. در این مرحله، با اینکه فرد هنوز درگیر بیماری است، اما علائم اولیه وثانویه از بین رفته و علامت قابل توجهی از عفونت، مشاهده نمی‌شود. مرحله نهفتگی بیماری سفلیس، ممکن است از چند ماه تا چندین سال طول بکشد و بیماری در این مرحله قابل سرایت نیست. عفونت دراین مرحله از راه سرم‌شناسی قابل شناسایی است. در آمریکا، این بیماری بصورت زودرس (کمتر از یکسال پس از سفلیس ثانویه) و یا دیررس (بیشتر از یکسال پس از سفلیس ثانویه) تعریف شده است.

بروز علائم در مرحله سوم بیماری سفلیس ممکن است، چندین سال پس از تماس با عفونت اولیه ظاهر شود. این مرحله در یک سوم افراد آلوده‌ای که بیماری را درمان ننموده‌اند، بروز می‌کند. در مرحله سوم بیماری سفلیس، مفاصل تحت‌تاثیر قرار گرفته و ورم مفاصل ایجاد خواهد شد. همچنین باکتری ممکن است به ارگان­ های حیاتی بدن نظیر اعصاب، مغز، چشم، قلب، رگ­ های خونی، کبد و استخوان­ ها حمله کند و آسیب­های جدی مانند نابینایی، ناشنوایی، اختلالات عصبی مانند سکته مغزی و قلبی و … را به بار آورد. بنابراین این مرحله بسیار خطرناک است. بطور کلی مرحله سوم بیماری سفلیس به سه شکل بروز می‌کند:

• دمل سفلیسی که قسمت ­های مختلف بدن نظیر شش ­ها، پوست و استخوان­ ها را درگیر می‌کند و گوم‌های مزمن ایجاد می‌کنند.
• سیفلیس عصبی که ممکن است با فلج عمومی، مننژیت سفلیسی، تشنج، ضعف در تعادل و حتی جنون همراه شود.
• سفلیس قلبی-عروقی که نارسایی قلبی و نارسائی آئورت از عوارض آن است. این شرایط در ده درصد از موارد درمان نشده رخ می‌دهد.

علائم و نشانه‌های بیماری سفلیس

بیماری سفلیس در هر مرحله دارای علائم و نشانه‌هایی است که اکثرا در مردان و زنان یکسانند. این علائم سه ماه بعد از نزدیکی جنسی با اشخاص آلوده عارض می‌شود. مراحل اولیه و ثانویه این بیماری، به دلیل وجود شانکرها، بسیار عفونی و واگیر است.

علائم و نشانه‌های بیماری سفلیس در زنان و مردان

• زخم‌های بدون درد و کوچک که بیشتر روی واژن، آلت تناسلی مردانه و یا در اطراف مقعد ظاهر می‌شوند. این زخم­‌ها در بخش‌­های دیگری از جمله دهان نیز، ممکن است بوجود آیند.
• بروز یک حساسیت پوستی قرمز رنگ و لکه مانند که بیشتر در کف دست­‌ها و یا پاها ظاهر می‌شود.
• ظاهر شدن لکه‌های سفید در درون دهان
• ظهور زائده‌های پوستی (مثل زگیل‌های تناسلی) که بر روی آلت تناسلی مردان یا اطراف مقعد مردان و زنان ظاهر می‌شود.
• تورم غدد گردن، زیربغل، کشاله‌ران، سردرد، درد مفاصل، خستگی و تب.

علائم بیماری سفلیس در کودکان چیست؟

در طی حاملگی، باکتری مولد سفلیس می‌تواند مادر و جنین را آلوده نماید. و برطبق مدت زمانی که خانم حامله، مبتلا به این بیماری بوده، ممکن است منجر به مرده‌زایی یا مرگ نوزاد، در طی مدتی بعد از تولدش شود. نوزاد متولد شده می‌تواند بدون علامت باشد. اما در صورتیکه بلافاصله نوزاد درمان نشود، درگیر اختلالات جدی خواهد شد. این نوزادان دچار تشنج، تاخیر در رشد و یا حتی مرگ می‌شوند. دیگر علائم این نوزادان شامل موارد زیر است.

• نقص عضو
• تب
• زخم­های عفونی
• دانه‌های پوستی
• تورم طحال یا کبد
• کم‌خونی
• زردی
• آسیب به دندان‌­ها، استخوان­‌ها، چشم، گوش و مغز

آیا سفلیس یک بیماری مزمن است؟

مرحله سوم این بیماری سفلیس مزمن نام دارد، که پس از یک دوره چند ساله بروز خواهد نمود. این مرحله خطرناک است و باعث بیماری­ها و مشکلات جدی خواهد شد. سفلیس مزمن منجر به بیماری­هایی چون کوری، بیماری­های روحی، آسیب شدید سرخرگ آئورت، قلب و در نهایت مرگ می‌شود.

بیماری سفلیس چگونه منتقل می‌شود؟

بطور کلی سفلیس از طریق تماس مستقیم با زخم فرد مبتلا به فرد سالم منتقل می‌شود.

• باکتری عامل سفلیس از طریق رابطه جنسی مقعدی، واژینال و یا دهانی منتقل می‌شود.
• این بیماری از طریق بارداری به جنین انتقال می‌یابد.

بیماری سفلیس با نشستن روی توالت فرنگی، ورود به استخر، وان، گرفتن دستگیره در، پوشیدن لباس فرد بیمار و استفاده از ظروف غذای مشترک منتقل نمی‌شود.

عوارض و خطرات بیماری سفلیس

بیماری سیفلیس عوارض و علائم طولانی مدتی را می‌تواند ایجاد نماید. سیفلیس به هر عضو و بافتی از بدن حمله کرده و آن را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. میکروارگانیسم (باکتری ترپونماپالیدوم) این بیماری مارپیچ و ظریف است و به راحتی به هر گوشه‌ای از بدن ماننداستخوان­ ها، قلب و دستگاه گوارش می‌تواند حمله کند. باکتری عامل بیماری سفلیس همچنین در زنان باردار می‌تواند از جفت عبور نموده و جنین را آلوده کند.

نحوه تشخیص و درمان سفلیس چگونه است؟

تشخیص و تایید ابتلا به بیماری سفلیس به دو روش صورت می‌گیرد. از طریق آزمایش خون و یا با بررسی میکروسکوپی مایع ترشح ‌شده از زخم سفلیس.

آزمایش خون شامل دو گروه غیرترپونمال و ترپونمال می‌باشد. در ابتدا از آزمایش‌­های غیرترپونمال که شامل VDRL (وی دی آر ال) و ریاگین سریع پلاسما است، استفاده شده و انجام آزمایش ترپونمال برای تایید بیماری انجام می‌شود. آزمایش ترپونمال شامل FTA-Abs (اف تی ای- ای بی اس) و یا TPHA (تی پی اچ ای) است. کاذب‌های مثبت در آزمایش‌­های انجام شده در روش غیرترپونمال در تشخیص عفونت­‌های ویروسی مانند آبله مرغان، سرخک، سل، لنفوم، مالاریا و غیره کمک می‌کند.

معمولا آزمایش­‌های پادتنی ترپونمال در حدود ۲ تا ۵ هفته پس از عفونت اولیه مثبت هستند. در صورت داشتن عفونت سفلیس، با بررسی تعداد گلبول‌­های سفید و سطح بالای پروتئین در مایع مغزی-نخاعی، سفلیس عصبی تشخیص داده می‌شود. شخص دچار اسپیروکت سفلیس، برای اطمینان از برطرف‌شدن آلودگی، باید آزمایش‌­های خون در ماه‌­های ۳ و ۶ و ۱۲ و ۲۴ (بعد از شروع درمان) را نیز انجام دهند. البته در صورتیکه شخص به بیماری HIV آلوده نباشد، تنها انجام آزمایش‌­های ماه ۶ و ۱۲ کافی است.

همچنین با بررسی ترشحات زخم سیفلیس می‌توان این بیماری را به سرعت و با حساسیت حدودا ۸۰ درصدی تشخیص داد. آزمایش­ های پادتن فلورسانت و تقویت اسید نوکلئیک دو آزمایش دیگر روی نمونه‌ی گرفته شده از زخم سفلیس است. از آنجایی که همیشه پیشگیری بهتر از درمان است بنابراین برای جلوگیری از ابتلا به بیماری سفلیس چه باید کرد؟ 

روش‌های پیشگیری از ابتلا به بیماری سفلیس

برای جلوگیری از ابتلا به سفلیس، داشتن ارتباط جنسی سالم و ایمن، بهترین روش است. بنابراین در صورتیکه افراد از سبک زندگی کم‌خطری پیروی کنند و به تک همسری رو آورند، احتمال ابتلا به سفلیس کاهش می‌یابد. استفاده از کاندوم در روابط پرخطر نیز ابتلا به این بیماری را کاهش می‌دهد. همچنین رعایت موارد زیر در کاهش ابتلا به بیماری سفلیس مفید می‌باشد:

• استفاده از کاندوم در رابطه دهانی.
• انجام مرتب آزمایش ­های مربوط به بیماری­های مقاربتی.
• پرهیز از به اشتراک‌ گذاشتن سوزن­ها، چرا که بیماری جنسی سفلیس از راه سوزن آلوده نیز، انتقال می‌یابد.
• غربالگری مادران و پیشگیری از به دنیا آمدن نوزادان مبتلا به سفلیس
• جلوگیری از برخورد نزدیک با اشخاص آلوده به این عفونت
• در صورت مطمئن نبودن از سلامتی شریک جنسی خود، باید از کاندوم استفاده کنید.

نحوه تشخیص سفلیس با آزمایش خون و تست

آزمایش خون، در جهت یا تشخیص بیماری و یا غربالگری انجام می‌شود.

آزمایش غربالگری شامل تست VDRL (وی دی آر ال) و RPR(آر پی آر) می‌باشد. در هر دوی این تست­ها آنتی‌بادهایی که در بدن، بر علیه باکتری عامل بیماری تولید می‌شود، مورد بررسی قرار می‌گیرد. البته این آزمایش­ها تنها مختص سفلیس نیست. در صورتیکه جواب آزمایش­های غربالگری مثبت باشند، به تست­های تکمیلی نیاز است.

آزمایشهای تشخیص تفلیس شامل تست FTA- ABS)) و تست TPPA)(تی پی پی ای)) و همچنین تست میکروسکوپی و تست  (MHA- TP( ام اچ ای-تی پی)) است.

تست FTA- ABS روی مایع مغزی یا نمونه خونی انجام می‌شود و آنتی‌بادی­های اختصاصی بیماری سفلیس مورد بررسی قرار می‌گیرند. معمولا تست TPPA جهت تایید تست­‌های قبلی انجام می‌شود و آنتی‌بادی­های ضدباکتری را روی نمونه خونی تشخیص می‌دهد. تست میکروسکوپی  Dark field Microscopy ( دارک فیلد مایکروسکوپی) برای تشخیص، در مراحل اولیه حائز اهمیت است. در این تست، وجود باکتری عامل بیماری سفلیس در مایع مغزی-نخاعی بافت یا مایعات بدن بررسی می‌شود. تست MHA- TP نیز جهت تایید تشخیص انجام می‌شود.

درمان دارویی برای بیماری سفلیس وجود دارد؟

پس از تشخیص و مثبت بودن آزمایشات باید به دنبال درمان سفلیس بود. درمان عفونت‌­های اولیه بیماری سفلیس، شامل تزریق عضلانی پنی‌سیلین جی و یا مصرف خوراکی آزیترومایسین است. تتراسایکلین و داکسی‌سایکلین انتخاب­های جایگزینند. البته این داروها به زنان باردار، توصیه نمی‌شود. در صورتیکه شخص بیمار نسبت به پنی‌سیلین از خود مقاومت نشان دهد، با افزایش دوز دارو مقاومت را می‌توان از بین برد. و همچنین اگر شخصی به پنی‌سیلین حساسیت داشته باشد، با یک آنتی بیوتیک متفاوت دیگر درمان خواهند شد.

برای درمان سفلیس عصبی، به مدت دست‌کم ده روز، دوزهای پنی‌سیلین به صورت داخل وریدی تزریق شده و سایر علائم دیررس بیماری سفلیس با تزریق عضلانی پنی‌سیلین درمان می‌شود. درمان سفلیکس در این مرحله تنها از پیشروی بیماری جلوگیری می‌کند و عوارضی که قبلا بوجود آمده‌اند، را جبران نمی‌کند.

در صورت عدم تزریق داروی آنتی‌بیوتیک، پزشک مصرف یک دوره‌ از قرص آنتی بیوتیک را تجویز می کند. این دوره درمان، معمولا ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد که بستگی به این دارد که، شخص مبتلا چه مدت زمانی به این بیماری مبتلا بوده است. توجه داشته باشید که شخص مبتلا باید تا دو هفته بعد از پایان دوره درمان، از برقراری هر گونه تماس جنسی و یا رابطه جنسی نزدیک، خودداری نماید.

آیا بیماری سفلیس درمان می‌شود؟

این بیماری با تشخیص سریع قابل درمان است. اما در صورتی که درمان آن به تاخیر بیفتد، حتی پس از درمان نیز ممکن است آسیب‌های داخلی به مغز و قلب وارد شود.

به عنوان جمع‌بندی این مقاله باید بدانیم بیماری سفلیس با باکتری ترپونماپالیدوم از طریق تماس‌ با زخم‌ها (شانکر) و بریدگی­‌های پوست وارد بدن می‌شود. از آنجا که شانکرها معمولا در بخش‌­های خارجی اندام تناسلی مردان و زنان ایجاد می‌شوند، این بیماری در اکثر مواقع از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود. البته امکان انتقال بیماری از راه تماس با دانه‌های جلدی، خون آلوده و زگیل نیز می‌باشد.