علت ایجاد آفت دهان و سریع ترین روش درمان آن چیست؟

آفت دهان چیست؟ آفت یعنی دائما حس میکنین لثه‌ شما در حال سوزشه. فکر میکنین حتما حواستون نبوده و لبتون رو گاز گرفتین و زخم شده. ولی درست زمانی که قصد خوردن وعده غذایی رو دارین، با هر لقمه ای که میخورین دوباره سوزش شروع میشه.

وقتی میرین جلوی آیینه یک دایره سفید رنگی رو روی لثه یا روی لب یا حتی زیر زبون قرار گرفته. آفت دهان زخم سطحی روی مخاط دهان، لثه، زبان، سقف دهان و گلو است و شایع‌ترین نوع بیماری دهان است، که باعث تب، درد و سوزش می‌شود.

آفت دهان خفیف با داروهای گیاهی قابل درمان است. در ابتدا باید دانست که بیماری آفت دهانی (Aphthous stomatitis) چیست و چه عواملی باعث به‌وجود آمدن این بیماری می‌شود؟ با مشخص شدن علت این بیماری می‌توان آن را بهتر و سریعتر، کنترل و درمان نمود. پس تا انتهای این مطلب پزشکی کافه نبض را مطالعه کنید.

آفت دهانی چیست؟

آفت دهانی یا زخم آفتی، نوعی بیماری است که باعث ایجاد زخم‌های کوچکی در دهان، زبان، غشای لثه، کام و معمولاً در داخل لب‌ها می‌شود. این ضایعات کوچک و کم‌عمق می‌توانند دردناک باشند و ممکن است در عین غذاخوردن و یا صحبت کردن شخص را دچار مشکل کنند.

این زخم‌های ناشناخته، ضایعاتی دایروی یا بیضی شکل در اندازه‌های مختلف هستند که توسط هاله قرمزرنگی احاطه شده‌اند. در عین حال این زخم‌ها مسری نیستند.

علت ایجاد آفت دهان چیست؟

با اینکه علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما تصور می‌شود که عوامل بسیاری در ایجاد ‌آفت دهانی و ایجاد زخم‌ها موثرند. حال چه عواملی باعث ایجاد آفت دهانی می‌شود؟

چه چیزهایی باعث آفت دهان می‌شوند؟

از جمله‌ی عوامل موثر در ایجاد آفت دهانی، می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• ضععیف بودن سیستم ایمنی
• آلرژی به برخی مواد غذایی مانند قهوه، شکلات، پنیر و برخی مرکبات
• ویروس‌ها و باکتری‌ها
• تغذیه ضعیف و کمبود ویتامین‌‌ B-12 و (اسید فولیک) یا آهن
• برخی داروهای خاص
• استرس و فشارهای روحی و روانی
• اختلالات هورومونی ناشی از دوران قاعدگی
• جراحت و زخم جزئی در دهان و مسواک‌زدن بیش از حد

علاوه بر عوامل ذکر شده، آفت دهانی نوعی بیماری است که ممکن است منشأ ارثی داشته باشد.

آیا آفت دهان واگیردار است؟

آفت دهانی معمولاً برای اولین بار در کودکان و نوجوانان رده‌ی سنی 10 تا 19 سال مشاهده می شود و حدود یک سوم از کودکان مبتلا، امکان دارد دوباره علائم بیماری را در آینده نشان دهند.

بیماری آفت دهانی عامل ویروسی ندارد و مسری نیست. بنابراین در صورت ابتلای یک کودک به این بیماری، امکان سرایت آن به افراد دیگر وجود ندارد.

آفت دهان نشانه چیست؟

این زخم‌ها ممکن است به دلایل مختلفی مانند برخی شرایط و بیماری‌ها بروز کنند.

• بیماری سلیاک (Celiac)، اختلال جدی روده باریک است و از حساسیت به گلوتن، پروتئینی که در بیش‌تر غلات وجود دارد، ناشی می‌شود.
• بیماری‌های التهابی روده مانند بیماری کرون (Crohn) و کولیت اولسراتیو
• بیماری Behcet ، نوعی اختلال نادر است که باعث ایجاد التهاب در سراسر بدن، از جمله دهان می‌شود.
• سیستم ایمنی معیوب که بجای حمله به عوامل بیماری‌زا مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها، به سلول‌های سالم در دهان حمله می‌کند.
• HIV / AIDS ، که سیستم ایمنی بدن را سرکوب می‌کند.
• تب‌خالیا هرپس سیمپلکس یا  Herpes simplex
• بیماری Herpangina
• بیماری اریتم مولتی‌فرم یا Erythema multiforme

آیا آفت دهان نشانه ایدز است؟

به دلیل ضعف سیستم ایمنی در بیماری ایدز یا اچ آی وی، ممکن است زخم‌ها یا آفت‌هایی در دهان ایجاد شود. بنابراین در صورتی‌که ضایعات و زخم‌ها با وجود استفاده از درمان‌هایی، زمان زیادی طول کشید، اما درمان نشد، باید بررسی‌های بیش‌تری توسط پزشک صورت گیرد.

چه افرادی بیش‌تر در معرض ابتلا به آفت دهان هستند؟

احتمال ابتلا به آفت دهانی در زنان بیش‌تر از مردان است. این بیماری بیشتر در دوران کودکی و کهنسالی بروز می‌کند. بطور کلی حدود بیست در صد از جمعیت دنیا حداقل یکبار و یا بیش‌تر، تجربه‌ی ابتلا به آفت دهانی را خواهند کرد.

آفت دهانی ممکن است در طی دوره‌های زمانی مختلف، تکرار شود. بیماری آفت دهانی طی 10 الی 14 روز بهبود می‌یابد، که در صورت عدم بهبودی، بررسی‎‌های بیشتری باید انجام شود.

آفت دهان چند نوع است؟

انواع مختلفی از زخم‌های کانکر یا آفت دهانی وجود دارد که شامل آفت کوچک (مینور)، بزرگ (ماژور) و هرپتی‌فرم است.

1. آفت‌ کوچک

از شایع‌ترین نوع آفت‌ها، آفت کوچک است و این آفت‌ها:

• معمولاً کوچک هستند و به فرم چندتایی یا گروهی ظاهرمی‌شوند.
• بیضی شکل و دارای لبه قرمزرنگ هستند.
• طی یکی دو هفته بصورت کامل بهبود می‌یابد.

2. آفت بزرگ

• آفت بزرگ کمتر ظاهر می‌شود.
• بزرگتر و عمیق‌تر از آفت کوچک هستند.
• معمولاً لبه‌هایی مشخص دارند و به شکل گرد می‌باشند، اما در صورت بزرگ بودن، ممکن است دارای لبه‌هایی نامنظم باشند.
• آفت بزرگ می‌تواند بسیار دردناک باشد.
• این نوع از افت، ممکن است شش هفته طول بکشد تا بهبود یابد.

3. آفت هرپتی‌فرم (تبخال‌گونه)

• این آفت‌ها به اندازه‌ی نوک سوزن می‌باشند.
• اغلب در دسته‌های های 10 تا 100 تایی ظهور می‌کند، اما ممکن است در یک زخم بزرگ ادغام شوند.
• لبه‌هایی نامنظم دارد.
• طی یک یا دو هفته بدون بجا گذاشتن اثر زخم، بهبود می‌یابد.

فرق آفت دهان با تبخال چیست؟

ازآنجا که بیمای‌های آفت دهان و تبخال، هر دو زخم‌هایی ایجاد می‌کنند، بنابراین تشخیص دقیق هر یک از آن‌ها بسیار مهم است. از اینرو برای تسهیل تشخیص آفت دهانی از تبخال، مؤلفه‌های در نظر گرفته می‌شود که بررسی علائم و نشانه‌ها، محل ضایعه و ظاهر ضایعه از جمله‌ فاکنورهای تشخیصی می‌باشند.

آفت دهان شامل زخم‌هایی دردناک و غیرمسری است که بطور معمول در داخل دهان ایجاد می‌شوند، در حالیکه تبخال یک بیماری عفونی و مسری است که به دلیل ویروس تبخال به وجود می‌آید. در تبخال دهانی، تاول‌ها روی لب بیرونی و اطراف دهان نیز ایجاد می شوند.

تفاوت آفت دهان با برفک در کودکان

بیماری برفک دهان، زخم دهان و تبخال از مشکلات شایع نوزادان و کودکان است. بنابراین؛ بهتر است بطور مرتب دهانشان را بررسی کنید و در صورت بروز مشکل با پزشک مربوطه مشورت نمایید.

برفک دهان یک عفونت قارچی است که روی بافت نرم داخل دهان تأثیر می‌گذارد. این بیماری در کودکان خردسال بسیار شایع است. برفک دهان لکه‌های سفید رنگی در دهان ایجاد می‌کند.

اما بیماری تنها محدود به دهان نیست و ممکن است دیگر بخش‌های بدن را نیز درگیر کند که از جمله باعث قرمزی وعفونت در ناحیه پوشک نوزادان می‌شود.

علائم و نشانه‌های آفت دهان چیست؟

جهت تشخیص بیماری آفت دهان از سایر بیماریها باید با علائم و نشانه‌های این بیماری آشنا بود. همانطور که بیان شد این بیماری دارای سه نوع است که هر یک دارای علائم و نشانه‌هایی هستند.

بطور کلی زخم‌هایی دردناک به شکل دایره یا بیضی هستند که هاله‌ای قرمز رنگ در اطرافشان قرار دارد.

علائم آفت دهان در بزرگسالان

ایجاد زخم‌هایی گرد و سفید مایل به زرد با هاله‌ای قرمزرنگ داخل لب و گونه‌ها، کام و روی زبان که این زخم‌ها دردناک هستند به‌ ویژه در هنگام صحبت‌کردن و یا غذا خوردن. افراد ممکن است یک آفت منفرد و یا چندین آفت را تجربه کنند، در عین حال آفت‌ها متمایلند تا در دهان پخش شوند.

در مواردی شدیدتر این بیماری شامل علائمی چون تنبلی جسمی، تب و تورم غدد لنفاوی نیز می‌باشد.

علائم آفت دهان در کودک و نوزاد

شایع‌ترین علائم و نشانه‌های آفت دهان در کودکان و نوزادان شامل موارد زیر است. توجه داشته باشید که در هر کودکی ممکن است علائم و نشانه‌ها متفاوت باشد.

• ایجاد زخم‌هایی در دهان، معمولاً داخل لب و گونه‌ها و یا بر روی زبان
• زخم‌هایی که با یک لایه زردرنگ پوشیده شده‌اند و لبه قرمز دارند.
• هیچ تبی وجود ندارد(در بیشتر موارد). اما در صورت بروز تب، باید در پی درمان تب کودکان بود.
• ضایعات معمولاً در طی 7 الی 14 روز بهبود می‌یابند.
• ضایعات ممکن است عودکننده باشند.

آیا آفت دهان باعث تب می‌شود؟

آفت دهان در بیشتر موارد باعث تب نمی‌شود، اما در مواردی شدیدتر با علائمی چون تب و تورم غدد لنفاوی نیز بروز می‌کند.

چه ‌موقع آفت دهان خطرناک است؟

هر عاملی ممکن است آفت‌های دهانی را ایجاد کنند. افراد مبتلا به این زخم‌ها معمولا سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را دارند که ممکن است بر اثر وراثت یا یک عامل بوجودآورنده مشترک در محیط، ایجاد شوند. معمولا بیماری آفت دهانی طی 10 الی 14 روز بهبود می‌یابد.

اگر با وجود درمانی مناسب، این زخم‌ها در طی این مدت بهبود نیافتند، ممکن است ناشی از بیماری‌های دیگری باشند، بنابراین به بررسی‎‌های بیشتری توسط پزشک نیاز است.

چه ‌زمانی برای آفت دهان به پزشک مراجعه کنیم؟

آفت دهانی ممکن است در اثر تغذیه ضعیف و کمبود ویتامین‌‌ها یا آهن بوجود آید و یا امکان دارد بر اثر یک عامل ویروسی بوجود آمده باشد.

بنابراین در صورتیکه این بیماری طی مدت دو و یا سه هفته بهبود نیافت و شکلی غیرمعمول داشت باید به پزشک مراجعه نمود.

برای درمان آفت دهان چه باید کرد؟

درمان اختصاصی برای آفت دهان توسط پزشک تشخیص داده می‌شود که مواردی مانند سن کودک، سلامت عمومی و سابقه پزشکی، پیشرفت بیماری، واکنش شخص در برابر برخی از داروهای خاص در نظر گرفته می‌شود.

اما بطور کلی این بیماری بعد از دوهفته به خودی خود، بهبود می‌یابد و هدف از درمان آفت دهانی تنها کاهش شدت علائم است و درمان قطعی برای آن وجود ندارد. از آنجا که این بیماری ناشی از ویروس یا یک عفونت باکتریایی نیست، بنابراین داروهای ضد ویروسی و آنتی‌بیوتیک‌ها بی‌اثر هستند.

بطور کلی درمان‌های زیر در نظر گرفته می‌شود.

• استامینوفن برای هرگونه درد و یا تب
• مواد محافظتی موضعی که مانعی برروی زخم ایجاد می‌کنند، بطوری که قرار گرفتن در معرض مواد تحریک‌کننده را کاهش می‌دهند.
• بنزوکائین و لیدوکائین، بی‌حس‌کننده موضعی برای کاهش درد
• خمیردندان طبی بدون سدیم لورت سولفات

بررسی داروهای شیمیایی مناسب درمان آفت دهان

داروهای تجویز شده برای آفت دهان شامل موارد زیر است.

داروهای موضعی شامل:

• استفاده از تتراسایکلین بعنوان دهانشویه
• کورتیکواستروئیدهای موضعی بصورت کرم یا لوسیون
• مهارکننده‌های کلسینورین (calcineurin)

در موارد شدید، به ویژه اگر علائم سیستمیک وجود داشته باشد، ممکن است داروهای ضدالتهابی در نظر گرفته شود:

• تتراسایکلین مانند داکسیسایکلین 50-100 میلی‌گرم
• Dapsone
• کلشی‌سین (Colchicine)
• استروئیدهای سیستمیک
• عوامل سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانندآزاتیوپرین (Azathioprine)، متوترکسات (Methotrexate)،  سیکلوسپورین(Cyclosporine)
• آپرمیلاستApremilast، که در ایالات متحده آمریکا برای معالجه زخم‌ دهانی در بیماری بهجت تأیید شده است.

بسیلری از بیماری‌ها را می‌توان با اقدامات خانگی و درمان‌های گیاهی کنترل و درمان نمود. مانند درمان زردی کودکان که با کمک شیرخشت، استفاده از آردجو و عرق کاسنی، ترنجبین و حجامت قابل کنترل و درمان است.

همچنین استفاده از سرکه‌سیب، ریحان، افزایش استفاده از مایعات و پایین آوردن دمای بدن، از درمان‌های گیاهی و اقدامات خانگی درمان تب کودکان است. درمان زخم دهان و آفت‌ها نیز با داروی گیاهی امکانپذیر است.

بررسی روش‌های خانگی درمان آفت دهان

برای درمان افت دهان درمان‌های خانگی زیر پیشنهاد می‌شود.

• دهانشویه‌های ضد باکتریایی برای کاهش عفونت ثانویه.
• اجتناب از غذاهایی که زخم را تحریک یا تشدید می کنند.
• در صورت کمبود ویتامین‌ها یا مواد معدنی استفاده از مکمل‌های غذایی.
• کاهش استرس
• استفاده از آب‌ ولرم به همراه نمک
• افزایش مصرف مایعات

ازآنجا که داروی گیاهی و درمان‌های طبیعی عوارض کمتری دارند، افراد بیشتر به این نوع از درمان‌ها متمایلند. از جمله درمان‌های خانگی و گیاهی به موارد زیر می‌توان اشاره نمود.

1. عصاره برگ زیتون حاوی ترکیبات آنتی اکسیدانی اولئوروپئین است که همچنین اثرات ضدویروسی و ضد میکروبی دارد.
2. زنجبیل یک گیاه بومی و یکی از رایج‌ترین گیاهان دارویی است که حاوی ماده ضدالتهابی است که بعنوان آرامبخش و ضددرد استفاده می‌شود.
3. از بابونه برای درمان آفت و زخم دهان، لثه و لارنژیت استفاده می‌شود. دارای اثرات ضدالتهابی، ضدباکتریایی، ضدقارچی و ضددرد است.
4. Ageratina pichinchensis، یک گیاه بومی وحشی است، در مکزیک برای درمان زخم‌ دهان و کاهش زمان بهبودی استفاده می‌شود.
5. از برگ گیاه مورد با نام علمیMyrtus Communis  بعنوان دهانشویه برای درمان آفت دهان و کاندیدیازیس استفاده می‌شود. فواید مختلفی برای این گیاه از قبیل اثرات ضد فشار خون، آنتی باکتریایی، ضددرد و ضدالتهاب گزارش شده است.
6. دیگر داروی گیاهی، استفاده از گیاه مُر (Myrrh) است، این گیاه بعنوان یک ماده ضدعفونی‌کننده، ضددرد و ضدعفونی‌کننده برای بهبود و درمان زخم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
7. رز، خارشتر، زردچوبه، گل و برگ مرزه، آویشن از دیگر گیاهان دارویی است که خواص ضددرد، آنتی‌باکتریایی و ضدویروسی دارند. نکته جالب، درمان با رب انار است، بطوریکه استفاده از رب انار دقیقا برروی محل افت، تاثیر بسزایی بر درمان آفت دهان خواهد داشت. استفاده از عسل نیز بسیار موثراست.

چند راهکار پیشگیری و درمان سریع آفت دهان

با رعایت نکاتی می‌توان از ایجاد آفت دهانی پیشگیری نمود.

• بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید. مسواک زدن منظم بعد از هر غذا و نخ دندان یک‌بار در روز می‌تواند دهان را تمیز و عاری از غذاهایی که ممکن است باعث درد شود، نماید. از یک برس نرم برای جلوگیری از تحریک بافت‌ها استفاده کنید و از خمیردندان و دهانشویه‌ای که حاوی سدیم لوریل سولفات است، خودداری کنید.
• اگر براکت ارتودنسی یا وسایل دیگر دندانپزشکی دارید، بیشتر مراقب باشید.
• استرس‌هارا کاهش دهید. اگر فکر می‌کنید که زخم‌ها در اثر استرس بوجود آمده‌اند، از تکنیک‌های کاهش استرس مانند مدیتیشن استفاده کنید.

رژیم غذایی مناسب با زمان بروز آفت دهان

استفاده از مواد غذایی سرشار از اسیدفولیک، آهن و ویتامین B12 در رژیم غذایی باعث از بین رفتن آفت‌ها می‌شود. همچنین از مصرف غذاهای تحریک‌کننده که شامل آجیل، چیپس، برخی از انواع ادویه‌ها، غذاهای شور و میوه‌های اسیدی مانند آناناس، گریپ‌فروت و پرتقال می‌باشد، باید جلوگیری نمود.

برای جلوگیری از کمبودهای غذایی، میوه، سبزیجات و غلات سبوس‌دار زیاد مصرف کنید. بطور کلی برای مصرف، از غذاهایی سالم و غنی استفاده کنید.

آیا دارو یا غذای خاصی باعث ایجاد آفت دهان می‌شود؟

همانطور که بیان شد برخی از غذاهای شور، تند و اسیدی (بعنوان مثال، شکلات، قهوه، آجیل، توت‌فرنگی ،تخم‌مرغ، گوجه‌فرنگی، مرکبات، پنیر، بنزوات و غذاهای بسیار اسیدی) تحریک کننده هستند، بنابراین آلرژن‌های احتمالی شامل غذاهایی خاص، خمیردندان‌ها و دهانشویه‌ها می باشند، پس برای جلوگیری از ظهور آفت‌ها از خوردن این نوع غذاها دوری کنید.

همچنین استفاده زیاد و مرتب برخی از داروها باعث بروز آفت دهانی می‌شوند، مانند داروهای مسکن (ضدالتهاب غیراستروئیدی) که شامل ایبوپروفن، آسپرین، دیکلوفناک، ناپروکس و مفنامیک‌اسید است.

سوالات متداول در رابطه با آفت دهان:

جمع بندی

قطعا همه ما با بیماری ها مثل تبخال، گل مژه، آفت دهانی و … به کررات رو به رو شده ایم به صورتی که دیگر این موارد را جزء بیماری به حساب نمی‌آوریم. ولی معمولا برای چند روز حوصله و اعصاب را از ما میگیرد. مثلا خود من هیچوقت تبخال نزدم ولی با آفت دهانی و انواع و اقسام روش های درمانش آشنا هستم.

برای من معمولا جوش شیرین، نمک و آبلیمو جواب داده. البته؛ بماند که به مدت چند ساعت محلی که آفت زده به شدت میسوزد و حتی اندکی ورم نیز میکند؛ ولی خوب به برگشت به شرایط عادی می‌ارزد. شما هم تجربه ای از آفت بد موقع دارین؟